Bà ngoại đem hết tiền tiết kiệm trong nhà ra, lại v/ay mượn thêm vài vạn từ họ hàng, xây cho ông cậu một căn nhà lầu hai tầng trong làng, m/ua đủ bộ đồ điện gia dụng, còn m/ua cả dây chuyền vàng, bông tai vàng cho mợ.

Đám cưới bày ra hai mươi bàn tiệc, tiếng pháo n/ổ từ đầu làng đến cuối làng.

Ngày hôm đó mẹ tôi về giúp, rửa rau, thái rau, bưng bê, bận rộn suốt hai ngày trời, đến một bát cơm nóng cũng chẳng được ăn.

Bà ngoại nói với họ hàng: "Đây là con gái tôi, chuyên về để giúp việc đấy, tháo vát lắm."

Cái giọng điệu ấy, chẳng khác nào đang khen một con vật nuôi hữu dụng.

Những chuyện này, có chuyện là mẹ kể cho tôi nghe, có chuyện là chính tôi tự ghi nhớ. Tôi có trí nhớ sớm, từ bốn, năm tuổi đã mơ hồ nhớ được rất nhiều việc.

Tôi nhớ mỗi dịp Tết về nhà bà ngoại, bà m/ua quần áo mới, m/ua pháo, m/ua đủ loại bánh kẹo cho Tiểu Vũ - con trai của cậu, còn mẹ con tôi thì lúc nào cũng về tay không, ăn cơm xong còn phải giúp dọn dẹp rửa bát.

Tôi nhớ trong tủ nhà bà ngoại lúc nào cũng có bánh quy và kẹo, nhưng đó đều là của Tiểu Vũ, tôi chỉ có thể đứng nhìn.

Có một lần tôi thèm quá không chịu nổi, nhân lúc bà ngoại không có ở đó, tôi lén mở tủ lấy một miếng bánh quy, vừa cắn một miếng thì bị mợ nhìn thấy.

"Ối chà, đứa trẻ này sao lại ăn cắp thế nhỉ?"

Mợ gào lên, cả làng đều nghe thấy.

Bà ngoại từ trong bếp đi ra, lườm tôi một cái: "Con gái con lứa mà tham ăn thế, lớn lên thì làm nên trò trống gì?"

Mẹ tôi lúc đó đứng bên cạnh, mặt đỏ bừng, kéo tôi đi thẳng ra ngoài.

Trên đường về nhà, mẹ không nói một lời, đợi đến khi về tới nhà mới ôm tôi khóc một trận.

"Tình Tình, sau này đừng lấy đồ của người khác, con biết chưa?"

"Đồ của nhà bà ngoại cũng không được ạ?"

"Không được. Đồ của nhà bà ngoại, không phải của chúng ta."

Năm đó tôi năm tuổi, ghi lòng tạc dạ câu nói này.

Năm bảy tuổi, tôi học lớp một. Học phí hơn ba trăm tệ, mẹ tôi đã bắt đầu dành dụm từ hai tháng trước.

Một ngày trước khi khai giảng, mẹ dẫn tôi về nhà bà ngoại, muốn mượn bà ít tiền xoay xở, nói tháng sau có lương sẽ trả.

Bà ngoại nghe xong, ngồi trên ghế ở gian chính, vắt chân chữ ngũ nói: "Tao lấy đâu ra tiền? Anh con vừa m/ua xe máy, tiền trong nhà đều dồn cho nó cả rồi. Hơn nữa, con gái đọc nhiều sách làm gì? Hồi nhỏ con cũng chẳng học được mấy năm đấy thôi? Chẳng phải vẫn sống tốt đấy sao?"

Mẹ tôi đứng đó, môi r/un r/ẩy một hồi lâu, cuối cùng nói câu "Thôi vậy", rồi kéo tôi đi.

Trên đường về, mẹ đi rất nhanh, tôi phải chạy lon ton theo sau. Đến dưới gốc cây hòe già đầu làng, mẹ đột nhiên dừng lại, ngồi thụp xuống đất khóc.

Đó là lần đầu tiên tôi thấy mẹ khóc như thế, bờ vai rung lên bần bật, mãi không sao dừng lại được.

Tôi đứng bên cạnh, không biết phải làm sao, chỉ biết lấy tay lau nước mắt cho mẹ. Mẹ ôm ch/ặt lấy tôi vào lòng, nói: "Tình Tình, mẹ nhất định sẽ cho con đi học. Ai ngăn cản cũng không được."

Sau đó là bố tôi đi v/ay tiền đồng nghiệp mới gom đủ học phí cho tôi. Từ đó về sau, mẹ không bao giờ mở lời mượn tiền bà ngoại nữa.

Nhưng lòng hiếu thảo của mẹ dành cho bà chưa bao giờ ngắt quãng.

Mỗi dịp lễ Tết, mẹ đều chuẩn bị quà cáp trước nửa tháng. Th/uốc lá, rư/ợu, trà, bánh kẹo, cá th!t, trái cây, áo bông mới, giày mới cho bà, không thiếu thứ gì.

Tay xách nách mang về nhà, bà ngoại nhận lấy, miệng thì nói "lại tốn tiền làm gì", nhưng quay lưng đi là khóa ngay vào tủ, đợi khi gia đình ông cậu đến thì lấy ra đãi khách.

Mẹ tôi gửi phí sinh hoạt cho bà ngoại đều đặn mỗi tháng. Từ hai trăm tệ ban đầu, tăng lên năm trăm, sau đó là một nghìn.

Bà ngoại nhận tiền xong chưa bao giờ nói gì, thỉnh thoảng còn chê ít: "Giờ vật giá leo thang, một nghìn tệ thì làm được cái gì."

Bà ngoại ốm, bất kể b/ệnh nặng hay nhẹ, mẹ tôi đều là người quay về đầu tiên.

Có một năm mùa đông, bà bị cảm lạnh rồi chuyển thành viêm phổi, nằm viện ở trạm y tế thị trấn bảy ngày, mẹ tôi xin nghỉ phép, ngày đêm túc trực bên giường, bưng nước đút th/uốc, lau người thay đồ, buồn ngủ thì dựa tạm vào cái ghế bên cạnh chợp mắt một lát.

Gia đình ông cậu chỉ đến một lần, ở lại chưa đầy nửa tiếng, mợ bảo ở nhà không ai trông con nên bỏ về.

Ngày bà ngoại xuất viện, bà nắm tay mẹ tôi nói: "Vẫn là con gái mới tâm lý."

Mẹ tôi lúc đó nước mắt chực trào ra, cảm thấy những hy sinh của mình cuối cùng cũng được nhìn nhận.

Thế nhưng quay đầu lại, bà ngoại liền nhét sổ tiết kiệm vào tay ông cậu vừa đến thăm bà, nói: "Trong này có năm vạn tệ, con cầm lấy mà dùng, đừng để vợ con biết."

Những chuyện này, sau này mẹ tôi đều biết cả.

Bà chẳng nói gì, vẫn cứ hiếu thảo như cũ, vẫn cứ gửi tiền đều đặn.

Tôi hỏi mẹ: "Mẹ không gi/ận sao ạ?"

Mẹ tôi bảo: "Gi/ận thì được gì? Bà ấy là mẹ của mẹ. Mẹ chỉ làm tròn bổn phận của mình, còn bà ấy phân chia thế nào là việc của bà ấy."

Lúc đó tôi thấy mẹ thật vĩ đại, thật bao dung.

Bây giờ nhìn lại, tôi thấy mẹ thật ngốc nghếch.

Sự bao dung của mẹ không đổi lại được nửa phần trân trọng từ bà ngoại, ngược lại còn khiến bà ngoại cảm thấy đó là điều hiển nhiên - dù sao thì đối xử với con thế nào đi nữa, con cũng sẽ hiếu thảo với ta, vậy thì tại sao ta phải đối xử tốt với con?

Năm tôi mười lăm tuổi, ngôi nhà cũ của bà ngoại nằm trong diện quy hoạch cải tạo thống nhất của làng.