Phần lớn những nỗi tủi thân và lòng lạnh lẽo trong đời, chưa bao giờ đến từ sự á/c ý của người lạ.

Tôi tên Tô Tình, năm nay hai mươi chín tuổi.

Nếu bạn hỏi tôi ký ức sớm nhất trong đời mình bắt đầu từ khi nào, tôi sẽ nói với bạn rằng, đó là vào một ngày mùa đông năm bốn tuổi, trong gian bếp nhà bà ngoại.

Ngày hôm đó tuyết rơi, lửa trong lò ch/áy đượm, bà ngoại đang rán chả viên.

Những sợi củ cải trộn với bột mì lăn lộn trong chảo dầu, mùi thơm tỏa khắp gian nhà.

Tôi đứng bên cạnh bếp, nhón chân nhìn vào trong nồi, thèm đến mức nuốt nước miếng ừng ực.

Bà ngoại gắp một viên chả ra, thổi thổi, tôi tưởng bà định đưa cho mình nên đã chìa tay ra.

Ai ngờ bà xoay người đưa cho ông cậu đang ngồi trên ngưỡng cửa chơi bi.

"Cương à, ăn lúc còn nóng đi."

Năm đó ông cậu mười hai tuổi, nhận lấy viên chả nhét vào miệng, nóng đến mức xuýt xoa.

Bà ngoại cười vỗ lưng cậu: "Vội cái gì, cả nồi đây này, đều là của con cả."

Tôi đứng bên cạnh, nhìn từng viên chả trong nồi được bà vớt ra, xếp đầy một bát, tất cả đều được bưng đến trước mặt ông cậu.

Tôi không dám đưa tay, cũng chẳng dám nói lời nào, cứ lặng lẽ nhìn như thế.

Sau đó mẹ tôi đến, thấy tôi đứng bên bếp khóc, liền hỏi có chuyện gì.

Bà ngoại nói: "Thì thèm ăn thôi, con gái con lứa mà cái miệng tham ăn thế."

Mẹ tôi không nói gì, kéo tôi sang một bên, lấy từ trong túi ra một viên kẹo trái cây, bóc vỏ rồi nhét vào miệng tôi.

Viên kẹo đó là vị cam.

Đến tận bây giờ, mỗi khi ăn kẹo cam, tôi vẫn nhớ về buổi chiều hôm ấy, nhớ mùi chả rán tỏa ra trong gian bếp, nhớ bát chả đầy ắp của ông cậu và viên kẹo trái cây cô đ/ộc trong miệng mình.

Năm đó tôi bốn tuổi, đã lờ mờ nhận ra một điều: Ở nhà bà ngoại, đồ ngon luôn dành cho ông cậu trước.

Những gì còn lại, mới đến lượt người khác.

Những gì còn sót lại nữa, mới đến lượt mẹ con tôi.

Sau này lớn lên tôi mới hiểu, mẹ tôi thậm chí chẳng có được cả phần thừa ấy.

Ngay từ đầu, bà đã không nằm trong danh sách phân chia của bà ngoại.

Mẹ tôi tên là Lâm Vãn Phương, là con gái cả của bà ngoại.

Thời trẻ, bà ngoại sinh ba người con, hai người đầu là gái, người thứ ba mới là con trai.

Ở vùng nông thôn thời bấy giờ, liên tiếp sinh hai con gái là bị người đời chỉ trỏ.

Khi bà ngoại mang th/ai đứa thứ ba, nghe người ta nói có bài th/uốc dân gian có thể đổi giới tính, bà đã uống không biết bao nhiêu bát th/uốc bắc đen ngòm, nôn thốc nôn tháo, tất cả chỉ vì muốn sinh một đứa con trai.

Sau đó ông cậu chào đời, bà ngoại bế cậu đi một vòng quanh làng, gặp ai cũng khoe "Tôi có con trai rồi".

Còn mẹ tôi và dì hai, từ đó trở thành những người thừa thãi trong nhà.

Dì hai kém mẹ tôi ba tuổi, tốt nghiệp cấp hai là đã ra ngoài làm thuê, sau này lấy chồng ở tỉnh khác, cả năm hiếm khi mới về một lần.

Bà ngoại nhắc đến dì hai là nói "đồ sói mắt trắng, nuôi phí công", nhưng chưa bao giờ nhắc đến số tiền sinh hoạt phí mà dì hai gửi về đều đặn mỗi tháng.

Mẹ tôi học đến lớp bảy thì bỏ học.

Nguyên văn lời bà ngoại: "Con gái học nhiều làm gì, sớm muộn gì cũng là người nhà người ta, chi bằng về sớm giúp gia đình làm việc."

Năm mẹ tôi bỏ học là mười ba tuổi.

Kể từ đó, ngày nào bà cũng dậy từ tờ mờ sáng, cho lợn ăn, nấu cơm, giặt giũ, làm ruộng, việc gì cũng làm.

Ông cậu khi đó đang học lớp năm, ngày nào đi học về cũng vứt cặp sách sang một bên rồi chạy đi chơi bi, việc nhà chẳng đụng vào một ngón tay.

Bà ngoại chưa bao giờ nói gì, thỉnh thoảng cậu có xách giúp một thùng nước, bà ngoại cũng phải lải nhải suốt mấy ngày "con trai tôi thật hiểu chuyện".

Năm mẹ tôi mười sáu tuổi, bà theo mấy chị em trong làng đến Quảng Đông làm thuê cho xưởng may.

Lương mỗi tháng hơn bốn trăm tệ, bà giữ lại năm mươi tệ làm phí sinh hoạt, còn lại gửi hết về nhà.

Số tiền đó đi đâu, không ai hay biết.

Mẹ tôi bảo, sau này bà mới biết, bà ngoại dùng số tiền bà gửi về m/ua cho ông cậu một chiếc xe đạp, rồi xây thêm hai gian buồng mới.

"Bà ngoại con nói, cậu con sắp lên cấp ba rồi, phải có cái xe đạp mà đi."

Khi mẹ kể lại những điều này với tôi, giọng bà rất bình thản, "Lúc đó mẹ thấy cũng bình thường, nhà chỉ có mỗi cậu con trai, mình không giúp thì ai giúp."

Năm mẹ tôi hai mươi hai tuổi thì quen bố tôi.

Bố tôi ở làng bên, làm việc ở trạm lương thực trong thị trấn, tính tình thật thà, ít nói nhưng lại rất chu đáo.

Lần đầu tiên đến nhà bà ngoại, bố tôi mang theo hai chai rư/ợu, một bao th/uốc lá, hai cân bánh ngọt.

Bà ngoại nhận đồ xong, chẳng thèm giữ lại ăn bữa cơm nào, bảo bố tôi về luôn.

Sau đó bố tôi bảo với mẹ: "Mẹ con hình như không ưa bố lắm."

Mẹ tôi nói: "Bà ấy vốn là người như thế, anh đừng để bụng."

Đến khi kết hôn, bà ngoại đòi tám nghìn tệ tiền sính lễ.

Thời đó là cuối thập niên chín mươi, tám nghìn tệ ở nông thôn không phải là một con số nhỏ.

Nhà bố tôi phải gom góp mãi, v/ay mượn thêm hai nghìn tệ n/ợ ngoài mới đủ.

Bà ngoại nhận sính lễ xong, chẳng cho một xu của hồi môn nào.

Ngày mẹ tôi đi lấy chồng, bà mặc bộ quần áo đỏ bố m/ua cho, xách một cái tay nải, bên trong đựng hai bộ quần áo thay đổi, cứ thế bước ra khỏi cửa.

Lúc sắp đi, bà ngoại đứng ở cửa nói: "Sau này sống cho tốt, đừng có hở tí là chạy về khóc lóc."

Mẹ tôi bảo lúc đó nước mắt chực trào ra, bà phải cố nhịn xuống.

Ba năm sau, ông cậu kết hôn.