Cô Chu kết hôn, lấy một giáo viên trung học, mời Trương Quế Hương đến ăn tiệc cưới. Trương Quế Hương gói một phong bao lì xì hai trăm tệ, cô Chu sống ch** không nhận, nói dì Trương ơi, dì tích góp tiền không dễ dàng gì. Trương Quế Hương nói: "Dì tích tiền làm gì? Dì có một mình, đủ tiêu là được rồi."

Đôi mắt cô Chu đỏ hoe.

Sau đó ông lão họ Trần nghỉ hưu, trước khi đi đã nói với Trương Quế Hương: "Quế Hương à, bà ở một mình trên tỉnh thành, có việc gì thì cứ tìm con trai tôi, tôi đã dặn dò nó rồi."

Trương Quế Hương nói: "Tôi thì có thể có việc gì chứ? Ông cứ yên tâm đi."

Lại vài năm nữa trôi qua, viện nghiên c/ứu có một chàng trai trẻ mới đến, họ Tôn, là học trò của ông lão họ Trần. Cậu ta rất khách sáo với Trương Quế Hương, rảnh rỗi lại tìm bà trò chuyện. Có lần, cậu ta hỏi Trương Quế Hương: "Dì Trương, sao dì cứ ở một mình mãi thế? Dì không nghĩ đến chuyện tìm một người bầu bạn sao?"

Trương Quế Hương cười: "Tìm gì chứ? Dì ở một mình thế này là tốt rồi."

Chàng trai họ Tôn nói: "Cháu quen một bác trai, người rất tốt, hay là để cháu giới thiệu cho dì nhé?"

Trương Quế Hương xua tay: "Đừng tốn công làm gì. Cả đời dì hầu hạ người ta rồi, nửa đời sau, dì chỉ muốn hầu hạ chính mình thôi."

Chàng trai họ Tôn nghe vậy thì không khuyên nữa. Sau lưng, cậu ta nói với người khác: "Dì Trương là người sống rất tỉnh táo."

Trương Quế Hương quả thực sống rất tỉnh táo. Bà ở một mình tại tỉnh thành, có công việc, có chỗ ở, có lương, có bạn bè. Những dịp lễ tết, cô Chu mời bà đến nhà ăn cơm, chàng trai họ Tôn gửi bánh sủi cảo cho bà, lãnh đạo viện nghiên c/ứu gặp bà cũng rất khách sáo. Bà nhớ lại kiếp trước, đêm 29 tháng Chạp nằm trên đống củi, nghe tiếng cười nói trong nhà chính, trong lòng cảm thấy vị gì.

Còn bây giờ thì sao? Bây giờ bà đang sống cuộc đời của chính mình, không phải chịu ấm ức của ai, không phải nhìn sắc mặt của ai. Thật tốt.

Năm 1985, viện nghiên c/ứu nhận được một đợt chim mới, trong đó có một con họa mi mào xám do cục lâm nghiệp dưới huyện gửi lên, nói là nhặt được ngoài tự nhiên, cánh bị thương nên không bay được. Trương Quế Hương nhìn một cái là vui ngay. Con họa mi mào xám đó có chỏm lông trên đỉnh đầu hơi lệch, trên cánh trái có một vệt trắng, trông quen vô cùng. Bà thử gọi một tiếng – là một trong những con bà từng nuôi lớn trong núi năm xưa, bà đặt tên cho mỗi con, con này tên là "Vẹo".

Vẹo nghe thấy tiếng bà, cái đầu nghiêng nghiêng, rồi đ/ập cánh lao về phía bà. Cô Chu ở bên cạnh thấy lạ: "Dì Trương, nó quen dì ạ?"

Trương Quế Hương cười: "Quen chứ. Dì nuôi nó lớn mà."

Bà đón lấy Vẹo, cẩn thận kiểm tra cánh. Vết thương không nhẹ, nhưng có thể chữa khỏi. "Được rồi, về nhà với dì nào." Bà vỗ vỗ đầu Vẹo, "Hai mẹ con mình lại gặp nhau rồi."

Vẹo kêu hai tiếng, như thể đang đáp lại bà. Cô Chu nhìn cảnh tượng này, mắt lại đỏ hoe.

Năm 2003, Trương Quế Hương đã bảy mươi mốt tuổi. Bà làm việc ở viện nghiên c/ứu mười chín năm, năm kia chính thức nghỉ hưu. Viện tổ chức tiệc chia tay cho bà, viện trưởng đích thân phát biểu, nói bà đã đóng góp quan trọng cho sự nghiệp bảo tồn chim quý hiếm của viện. Trương Quế Hương không hiểu những lời quan cách đó, nhưng biết là họ đang khen mình.

Sau khi nghỉ hưu, bà không rời tỉnh thành. Viện cấp cho bà một căn nhà, không lớn nhưng đủ ở. Trong sân bà trồng ít rau, nuôi mấy con gà, lúc rảnh rỗi thì ra công viên đi dạo, đá/ nh bài với các chị em già. Con của cô Chu đều học trung học rồi, gọi bà là bà Trương. Chàng trai họ Tôn đã trở thành giáo sư Tôn, dịp lễ tết vẫn đến thăm bà. Vẹo sau này vết thương đã lành nhưng không đi, sống luôn trong lồng chim của viện. Sau khi Trương Quế Hương nghỉ hưu, cách vài hôm bà lại quay về thăm nó. Mỗi lần đến, Vẹo đều đ/ập cánh lao về phía bà, kêu chí chóe không ngừng.

Đôi khi bà sẽ nhớ đến những người ở thôn Tiểu Vương Trang. Nghe nói Vương Lão Căn ch** từ lâu rồi, lúc ch** bên cạnh chẳng có ai. Ba người con trai sống chật vật, ba cô con dâu ngày nào cũng cãi nhau. Đám cháu nội cháu ngoại lớn rồi, mỗi đứa một nơi, chẳng ai quản ai. Bà nghe xong cũng chẳng có cảm giác gì. Không h/ận, cũng chẳng vui. Giống như nghe tin một đám người lạ sống tốt hay x/ấu vậy.

Một ngày nọ, bà đi dạo trong công viên, gặp một bà lão, cũng ở một mình, cũng đã nghỉ hưu. Hai người trò chuyện vài câu, thấy rất hợp ý. Bà lão hỏi bà: "Đại muội tử, người nhà bà đâu?"

Trương Quế Hương nói: "Chỉ có mình tôi thôi."

Bà lão gật đầu, không hỏi thêm gì nữa. Ánh mặt trời rọi trên người ấm áp. Trương Quế Hương nheo mắt lại, nhớ đến cái tháng Chạp năm đó, bà từ thôn Tiểu Vương Trang bước ra, mang theo hai trăm tám mươi tệ, bước vào cơn gió lạnh. Lúc đó bà nghĩ, đời này, phải sống vì chính mình một lần.

Bây giờ nhìn lại, bà đã làm được.