Cán bộ cắm chốt tại thôn Trần Vĩnh Cường bị chặn lại ở trụ sở ủy ban thôn, không thể ra ngoài.

Anh ta 34 tuổi, là cán bộ được Cục Nông nghiệp và Nông thôn huyện phái xuống, đã ở thôn Thạch Bản được hai năm.

Khi phóng viên hỏi tại sao nhà Tống Vũ Đồng không được đưa vào diện hộ nghèo, anh ta đáp:

“Chúng tôi thực hiện nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn, diện tích nhà ở của gia đình em ấy vượt quá tiêu chuẩn nghèo...”

Đoạn phỏng vấn này được đăng lên mạng, phần bình luận bùng n/ổ.

“Diện tích nhà ở? Tiêu chuẩn nghèo của nhà các người là dựa vào việc đo đạc nhà cửa sao?”

“Xóa đói giảm nghèo chính x/ác biến thành 'xem nhà' chính x/ác, nực cười.”

“Ở thôn hai năm, đến nhà ai khó khăn trong thôn còn không rõ, anh cắm chốt ở thôn nào vậy?”

Khi đoàn thanh tra của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật tỉnh đến huyện Thanh Thạch, đúng lúc dư luận đang ở cao trào.

Trưởng đoàn thanh tra là Ủy viên thường vụ Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật tỉnh Phương Chấn Quốc.

Sau khi nhận phòng tại nhà khách huyện, việc đầu tiên ông làm không phải là nghe báo cáo, mà là yêu cầu ba bộ tài liệu: Sổ sách quản lý năng động hộ nghèo thôn Thạch Bản ba năm gần nhất, hồ sơ phát tiền hỗ trợ học sinh trường THPT Thanh Thạch ba năm gần nhất, và báo cáo tình hình thực hiện tuyên truyền chính sách của Cục Giáo dục và Văn phòng Xóa đói giảm nghèo huyện Thanh Thạch ba năm gần nhất.

Ba bộ tài liệu xếp chồng trên bàn như ba viên gạch.

Phương Chấn Quốc lật mở cuốn sổ đầu tiên, chỉ mới xem một trang, lông mày đã nhíu ch/ặt lại.

Trong danh sách hộ nghèo mà thôn Thạch Bản báo cáo, có một hộ họ Trương, diện tích nhà ở còn lớn hơn nhà Tống Vũ Đồng nhưng lại chễm chệ nằm trong danh sách.

Lý do là trong nhà có người t/àn t/ật.

Thế nhưng nhìn kỹ lại, người t/àn t/ật đó là cháu ngoại của chủ hộ, không nằm trong số nhân khẩu cùng chung sống, theo chính sách thì không thể dùng làm căn cứ x/ác định.

Phương Chấn Quốc dùng bút đỏ đá/nh một dấu hỏi bên cạnh ghi chép.

Cuốn thứ hai là hồ sơ phát tiền hỗ trợ của trường THPT Thanh Thạch.

Ba năm gần nhất, toàn trường đã phát tổng cộng 486.000 tệ tiền hỗ trợ học sinh nghèo quốc gia, hỗ trợ cho 412 lượt học sinh.

Con số trông khá đẹp, nhưng Phương Chấn Quốc chú ý đến một chi tiết khác: 70% học sinh được hỗ trợ đến từ nội thị huyện và các thị trấn, học sinh từ các thôn bản xa xôi chưa đầy 30%.

Thôn Thạch Bản nơi Tống Vũ Đồng sinh sống, ba năm nay không có lấy một học sinh nào nhận được bất kỳ khoản hỗ trợ nào.

Phương Chấn Quốc đặt cuốn này xuống, cầm lấy cuốn thứ ba.

Tài liệu tuyên truyền chính sách hỗ trợ học sinh của Cục Giáo dục huyện dày hơn 200 trang, có hình ảnh minh họa đầy đủ, số liệu chi tiết.

Trong tài liệu báo cáo ghi rõ “tỷ lệ bao phủ tuyên truyền chính sách 100%”, “tỷ lệ nắm bắt thông tin của quần chúng trên 98%”.

Phương Chấn Quốc cười khẩy.

“Thông báo cho họ, ngày mai mở tọa đàm,” Phương Chấn Quốc nói với thư ký, “Cục Giáo dục, Văn phòng Xóa đói giảm nghèo, cấp xã, cấp thôn, hỏi từng cấp một. Tiền của tỉnh cấp xuống, rốt cuộc là bị chặn lại ở kh//âu nào.”

Buổi tọa đàm diễn ra tại phòng họp chính quyền huyện. Phương Chấn Quốc ngồi ở một đầu bàn dài, trước mặt trải ra ba bộ tài liệu.

Bên tay trái là cán bộ huyện, bên tay phải là người của Sở Giáo dục tỉnh vừa chạy tới.

Người phát biểu đầu tiên là Lâm Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Quản lý Hỗ trợ học sinh thuộc Sở Giáo dục tỉnh.

“Theo sự triển khai thống nhất của Bộ Giáo dục và Bộ Tài chính, kinh phí hỗ trợ học sinh năm 2026 đã được hạ đạt xuống các tỉnh trước thời hạn. Tỉnh ta nhận được hơn 4,3 tỷ tệ từ quỹ hỗ trợ tài chính trung ương, tỉnh đối ứng thêm hơn 1,2 tỷ tệ, tổng cộng hơn 5,5 tỷ tệ. Nguồn vốn bao phủ bốn cấp học gồm giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giai đoạn trung học phổ thông và giáo dục đại học, đảm bảo học sinh khó khăn về kinh tế gia đình được 'hỗ trợ đầy đủ nhất'.”

Giọng Lâm Tú Anh bình ổn, như thể đang làm báo cáo định kỳ.

“Ý kiến do Quốc vụ viện ban hành về việc thiết lập và hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ học sinh khó khăn kinh tế tại các trường đại học, trường cao đẳng nghề và trường trung cấp nghề đã yêu cầu rõ ràng, giúp học sinh khó khăn có thể học đại học, tiếp nhận giáo dục nghề nghiệp, đây là phương tiện hiệu quả để thúc đẩy công bằng giáo dục và công bằng xã hội. Tỉnh ta đã thực hiện nghiêm túc theo yêu cầu quốc gia, thiết lập hệ thống hỗ trợ bao phủ toàn diện từ mầm non đến đại học.”

“Chính sách thì tốt,” Phương Chấn Quốc ngắt lời bà, “Tiền cũng đã cấp. Vậy tại sao Tống Vũ Đồng lại không nhận được một xu nào?”

Phòng họp im bặt.

Lâm Tú Anh im lặng vài giây:

“Sau khi nguồn vốn được cấp xuống cấp thành phố và huyện, việc phát tiền cụ thể do cơ quan giáo dục cấp huyện và nhà trường thực hiện.”

Phương Chấn Quốc nhìn về phía Triệu Lập Tân:

“Cục trưởng Triệu, anh nói đi.”

Triệu Lập Tân đứng dậy, trán lại lấm tấm mồ hôi.

“Về việc của em học sinh Tống Vũ Đồng, Cục Giáo dục có trách nhiệm không thể chối bỏ. Qua tự kiểm tra sơ bộ, vấn đề nằm ở ba kh//âu.”

“Thứ nhất, kh//âu rà soát của nhà trường chưa thấu đáo. Trường THPT Thanh Thạch dù mỗi học kỳ đều phát đơn xin hỗ trợ, nhưng giáo viên chủ nhiệm và cán bộ phụ trách không chủ động tìm hiểu tình hình thực tế gia đình học sinh, không theo sát những em không nộp đơn. Tống Vũ Đồng từng hỏi về hỗ trợ khi học lớp 10, sau đó không nộp đơn chính thức, nhà trường mặc định em ấy 'không cần', nên không hỏi lại.”

Trịnh Hoài Sơn ngồi ở góc phòng, cúi đầu xuống.

“Thứ hai, công tác tuyên truyền v/ay vốn hỗ trợ sinh viên tại nơi cư trú còn có vùng trắng. Theo quy định quốc gia, học sinh gia đình khó khăn có thể xin v/ay vốn tín dụng sinh viên tại cơ quan giáo dục huyện nơi có hộ khẩu, sinh viên đại học và cao đẳng chính quy mỗi người mỗi năm có thể xin v/ay 16.000 tệ, lãi suất trong thời gian học tập được ngân sách nhà nước trợ cấp toàn bộ. Nhưng công tác tuyên truyền của chúng tôi tập trung vào các trường học ở nội thị huyện, độ bao phủ đối với học sinh cuối cấp ở các vùng nông thôn xa xôi chưa đủ. Thôn Thạch Bản cách trung tâm huyện 42km, giao thông bất tiện, tài liệu tuyên truyền chưa từng được gửi đến thôn đó.”