Buổi chiều tại khu ký túc xá nhà máy đường cũ ở Gia Nghĩa mang một vẻ tĩnh lặng chỉ xuất hiện trước khi mọi thứ bị phá bỏ. Lớp sơn xanh trên tường xi măng đã bạc màu thành xám trắng, rễ cây đa cổ thụ đội những viên gạch vỉa hè lên thành các vết nứt, một vài hộ dân chưa chuyển đi đang phơi chăn màn bên cửa sổ, còn từ phía xa, hàng rào bao quanh công trường phá dỡ đã được dựng lên.

Dương Tú Phượng, 55 tuổi, xách hộp tài liệu bước vào phòng quản lý ký túc xá khi con gái Giang Di Quân đang đứng ở cửa xem điện thoại. Di Quân, 32 tuổi, hiện là cán bộ phụ trách nhà ở xã hội tại Đài Bắc, lần này xin nghỉ vài ngày về Gia Nghĩa vì phía nhà máy hy vọng có người hỗ trợ đối chiếu dữ liệu bồi thường di dời và hồ sơ cư trú lịch sử, mà Tú Phượng lại tình cờ là người phụ trách công tác chỉnh lý văn hóa lịch sử địa phương.

"Nói trước nhé," Di Quân vừa thấy bà liền lên tiếng, "Con chỉ xử lý dữ liệu thôi, không giúp mẹ làm mấy cái triển lãm hoài niệm đâu."

Tú Phượng bị câu nói ấy làm cho nhói lòng, nhưng vẫn cười đáp: "Mẹ đâu có bắt con làm triển lãm."

Cách sống của hai mẹ con suốt bao năm nay vẫn vậy. Tú Phượng quen nuốt những cảm xúc vào trong, còn Di Quân thì cho rằng mọi việc của mẹ đều có thể gói gọn trong một câu "địa phương rất quan trọng". Sau khi cha qu/a đ/ời, Di Quân càng ít về Gia Nghĩa hơn. Cô luôn cảm thấy mẹ nhớ rõ nhà nào từng ở ký túc xá nào, cây nào trồng năm nào, nhưng lại chẳng nhớ nổi hôm lễ tốt nghiệp trung học, cô đã đứng chờ bao lâu trước cửa hội trường.

Phía sau phòng quản lý có một phòng lưu trữ nhỏ, trong tủ sắt nhồi nhét sổ thu tiền thuê nhà, đơn xin sửa chữa, phiếu phân bổ ký túc xá và những văn bản hành chính cũ kỹ. Tú Phượng lấy ra 11 cuốn sổ thu tiền thuê nhà do phía nhà máy cung cấp, xếp theo thứ tự năm trên chiếc bàn dài. Khi lật đến giữa cuốn đầu tiên, Di Quân liền dừng lại.

"Chỗ này bị x/é rồi."

Cô chỉ vào mép gáy sổ. Số trang giấy nhảy từ 48 lên thẳng 53, trong khi các lỗ đục lại xuất hiện thêm vài vết rá/ch bất thường. Tú Phượng lật tiếp cuốn thứ hai, cũng phát hiện tình trạng tương tự. Trong 11 cuốn thì có 7 cuốn thiếu trang, 2 cuốn rõ ràng là đã được đóng lại, còn 2 cuốn dù số trang liên tục nhưng sợi giấy và màu sắc lại khác biệt so với các trang trước sau, như thể có người dùng loại giấy tương tự để chắp vá.

"Nếu chỉ là bảo quản không tốt thì sẽ không có chuyện cuốn nào cũng thiếu đúng vào những năm thay đổi hộ cư trú," Di Quân nói.

Cô lấy danh sách hộ dân và danh sách bồi thường hiện hành ra đối chiếu, lập tức phát hiện ba hộ có vấn đề: danh sách ghi là cư trú lâu dài nhưng sổ thu tiền lại trống vài năm; hai hộ khác có biên lai nộp tiền nhưng danh sách bồi thường lại đá/nh dấu là "không có giấy tờ cư trú hợp pháp". Kỳ lạ nhất là một hộ họ Vương ở ký túc xá số 7, mã cuối của biên lai chuyển tiền qua bưu điện khớp với số tiền trong sổ thu, nhưng hồ sơ bồi thường lại ghi là "tạm trú ngắn hạn, không nằm trong diện bồi thường".

Tú Phượng càng xem càng im lặng. Bà làm công tác văn hóa lịch sử địa phương hơn 20 năm, rất am hiểu nhiều câu chuyện ở khu ký túc xá, thậm chí từng phỏng vấn một số hộ dân. Bà vẫn luôn nghĩ sổ thu tiền chỉ là dữ liệu hành chính cũ, không ngờ nay lại ảnh hưởng trực tiếp đến tư cách bồi thường di dời.

Di Quân lật đến một cuốn sổ đơn xin sửa chữa, đột nhiên lạnh lùng hỏi: "Trước đây khi phỏng vấn những người này, mẹ có từng hỏi họ xem dữ liệu của họ có được phép dùng làm nghiên c/ứu không?"

Tú Phượng sững sờ: "Hầu hết họ đều biết mẹ làm lịch sử địa phương mà."

"Biết mẹ làm lịch sử địa phương không đồng nghĩa với việc đồng ý công khai toàn bộ địa chỉ, tiền thuê nhà và tình trạng gia đình họ."

Câu nói này khiến mặt Tú Phượng nóng bừng. Bà muốn phản bác nhưng lại nghĩ đến việc mình quả thực thường coi sự im lặng của người được phỏng vấn là sự mặc định. Nhiều người già không giỏi diễn đạt, bà liền thay họ sắp xếp thành những câu chuyện "muốn lưu giữ ký ức", mà chưa bao giờ thực sự hỏi rằng nếu có người chỉ muốn nói đến ngưỡng cửa, chỉ muốn bàn về công việc, không muốn nói về gia đình thì phải làm sao.

Di Quân nhận ra sự im lặng của bà nên cũng không truy hỏi thêm. Hai mẹ con chụp ảnh từng cuốn trong số 11 cuốn sổ thu tiền, ghi lại vị trí thiếu trang, sự khác biệt của sợi giấy và lỗ đóng gáy, sau đó lập danh sách chờ đối chiếu dựa trên danh sách hộ dân. Tú Phượng viết 5 lựa chọn ở đầu bảng: "Bổ sung, ẩn danh, rút lại, hạn chế nghiên c/ứu, hoàn toàn không tham gia". Di Quân liếc nhìn, không nói gì, chỉ bổ sung thêm một cột bên cạnh: X/ác nhận của chính hộ dân hoặc người đại diện hợp pháp.

Ánh hoàng hôn xiên qua mành cửa sổ, chiếu lên những sợi giấy bị x/é đ/ứt. Tú Phượng bỗng cảm thấy, 11 cuốn sổ này không đơn thuần là sử liệu bị phá hoại, mà giống như có ai đó đã rút từng đoạn tư cách cư trú ra khỏi trang giấy, rồi khiến những người đến sau tưởng rằng khoảng trống đó vốn dĩ đã tồn tại.

Bà nói khẽ: "Đừng công khai chỉnh lý gì cả. Hãy tìm các hộ dân trước."

Di Quân ngước nhìn bà, thần sắc vẫn giữ vẻ kiềm chế nhưng đã bớt đi chút phòng bị so với lúc mới vào. "Lần này hãy hỏi trước."

Bốn chữ đó khiến lòng Tú Phượng thắt lại. Bà biết điều con gái nói không chỉ là về các hộ dân, mà còn là về mối qu/an h/ệ giữa hai người. Nhiều năm qua, họ đều quá quen với việc thay đối phương quyết định câu trả lời, mà rất ít khi thực sự hỏi ý kiến nhau.

Trước khi rời phòng quản lý, Di Quân bọc 11 cuốn sổ vào từng phong bì lưu trữ tạm thời, yêu cầu bất cứ khi nào di chuyển, quét hoặc lật xem đều phải ghi lại thời gian và người thực hiện. Tú Phượng ban đầu thấy quá rườm rà, nhưng cuối cùng lại chủ động viết tên mình vào dòng đầu tiên. Lần đầu tiên bà cảm thấy, để lại dấu vết không phải vì không tin tưởng ai, mà là để sau này không ai có thể dùng hai chữ "tưởng rằng" để biến một trang giấy thành một phiên bản khác nữa.