Nương thân thường nói, ngày ta chào đời, trên trời xuất hiện điềm lành.

Điềm lành cụ thể là gì, lại có mấy bản kể khác nhau.

Với tỳ nữ của mình, nương nói "ráng trời đầy trời, khí tía từ đông tỏa sang"; khi cãi nhau với nhị di nương thì bảo "Văn Khúc Tinh hạ phàm, vừa đáp xuống sân viện nhà ta";

bị phụ thân bắt gặp liền đổi giọng thành "trời mưa nắng một trận, cũng chẳng đáng gì".

Về sau ta dò la được sự thật từ lão m/a ma: hôm ấy trời đổ mưa đ/á, đ/ập nát mấy khóm mẫu đơn vừa nở trong viện của nương thân.

Cho nên bài học đầu đời của ta là: sống trong phủ này, lời nói thế nào, toàn tùy người nghe là ai.

Ta là tứ nương nhà Lang trung Văn tuyển ty Lại bộ, có ba tỷ tỷ, phụ thân một vợ hai thiếp, nương thân xếp thứ ba.

À quên, nương thân là thiếp, ta là thứ nữ.

Việc này ta hiểu từ lúc mới biết nhận thức. Chẳng phải do ai dạy, mà do cách sống. Cùng gọi "phụ thân", đại tỷ tỷ có thể chạy tới giựt râu, ta chỉ được cung kính thi lễ đợi người xoa đầu. Cùng dùng cơm, đũa nơi viện đích mẫu là bạc, viện ta thì tre.

Nhưng nương thân cam chịu.

Bà cam chịu phần mình, nhưng không cho ta chấp nhận.

"Con nhớ lấy," nương cắn sợi chỉ khi thêu yếm cho ta, "con là nữ nhi, xuất giá là kiếp thứ hai. Kiếp đầu nương không có bản lĩnh, kiếp sau con phải tự mình giành lấy."

Ta ngậm bánh quế hoa gật đầu lí nhí.

Năm ấy ta bốn tuổi, đâu hiểu được gì, chỉ thấy vẻ mặt nương thân khi cắn chỉ dữ dội lạ thường, như muốn cắn đ/ứt cổ ai đó.

Nương thân họ Nguyễn, nguyên là con gái tiểu gia đình Giang Nam, nghe nói thuở trước cũng xinh tựa đóa hoa tươi, không hiểu sao lại vào phủ làm thiếp. Bà không thích tranh, không thích giành, chỉ say hai việc: một là chưng diện cho ta, hai là tính toán sổ sách.

Việc chưng diện thì dễ hiểu, người làm mẹ nào chẳng muốn con gái xinh đẹp? Nhưng chuyện tính toán, thuở nhỏ ta chẳng hiểu nổi. Về sau mới biết, nương thân tính toán món nguyệt tiền hàng tháng còn kỹ hơn cả trương phủ, dành dụm mấy năm, m/ua được căn phố nhỏ phía nam thành cho thuê.

"Nguyệt tiền là đồ ch*t, tiền thuê là đồ sống." Bà dạy ta xem sổ sách nói vậy, "Đàn ông mà trông cậy được, lợn nái biết leo cây. Con phải tự có, lưng mới thẳng."

Ta hỏi: "Thế phụ thân thì sao?"

Nương thân ngập ngừng, lật trang sổ: "Phụ thân con là người tốt."

Câu này ta ngẫm nghĩ nhiều năm sau đó.

Năm năm tuổi, đích mẫu Vương thị phái cho ta một m/a ma họ Chu.

Chu m/a ma đến nơi, nương thân lo lắng đến mức pha trà ba lần, sợ tiếp đãi không chu đáo. Nhưng Chu m/a ma chỉ đứng ngắm ta một lượt, hỏi: "Tứ nương đã thuộc Nữ tắc chưa?"

Ta đáp chưa.

"Vậy biết chữ không?"

Ta gật đầu, nương thân có dạy qua.

Chu m/a ma khẽ gật, không hỏi thêm, ngay hôm ấy dọn đồ ở lại.

Về sau ta mới biết, đích mẫu phái m/a ma cho ta là ân điển lớn lao. M/a ma của đại tỷ tỷ là tùy tùng của đích mẫu, của nhị tỷ tỷ là lão thái thái ban, của tam tỷ tỷ là người nhà ngoại đưa tới. Riêng ta, một thứ nữ trong thứ nữ, sao xứng có m/a ma?

Nương thân mừng đến mất ngủ cả đêm, trằn trọc bảo ta: "Đủ thấy phu nhân có ta mẹ con trong lòng rồi, quả là có đấy."

Nhưng ta luôn cảm thấy không ổn.

Chu m/a ma tới, việc đầu tiên là dạy ta quy củ. Cách đi đứng, cách đứng nghiêm, cách cười không lộ răng, cách thi lễ khi gặp người. Việc thứ nhì dạy ăn nói. Khi nào nên mở miệng, khi nào nên im lặng, lời gì nói được, lời gì phải nói vòng vo.

Một lần ta hỏi bà: "M/a ma, sao phu nhân tốt với con thế?"

Chu m/a ma đang chải tóc cho ta, tay khựng lại, nhìn ta qua gương: "Tứ nương nghĩ sao?"

Ta đáp: "Vì con ngoan ạ?"

Bà cười, nụ cười kỳ lạ như vừa ăn trái hồng xanh: "Tứ nương nhớ lời lão nô - trong phủ này, không ai tốt với người khác vô cớ. Người ta tốt, ắt có nguyên do."

Lúc ấy ta không hiểu, nhưng khắc ghi câu nói ấy vào lòng.

Năm sáu tuổi, đêm trừ tịch là cảnh tượng lớn đầu đời ta.

Đích mẫu bày tiệc ở chính viện, cả nhà sum vầy. Nương thân mặc cho ta áo bông đỏ mới may, tóc búi thành hai búi, buộc hai sợi dây lụa đỏ, soi gương mãi rồi hỏi: "Có xinh không?"

Ta gật đầu.

Bà dặn: "Lúc ăn nhớ ăn ít, đừng nhai chóp chép, đừng gắp vội, phu nhân chưa động đũa thì con chớ động."

Ta vâng dạ.

Kết quả tới tiệc, ta phát hiện mình chẳng cần "gắp vội".

Đại tỷ tỷ ngồi bên phải đích mẫu, được chính tay bà gắp thức ăn; nhị tỷ tỷ bên trái cũng được hỏi thăm; tam tỷ tỷ ngồi cạnh nhị di nương, hai mẹ con thì thầm cười đùa; ta ngồi cạnh nương thân, nương thân ngồi sát góc bàn, cả tối ngoài lúc dâng rư/ợu chúc đích mẫu, chẳng đứng dậy lần nào.

Món trước mặt ta ng/uội lạnh.

Không hẳn lạnh thật, mà là đến lượt ta thì đã ng/uội. Ta gắp miếng cá, tanh đến nghẹn cổ, cố nuốt trôi - nhớ lời nương thân dặn "đừng nhai chóp chép".

Ăn nửa chừng, phụ thân phát hồng bao.

Đích tử - đại huynh trưởng ta được mười lạng. Đại tỷ tỷ cũng mười lạng. Nhị tỷ tỷ tám, tam tỷ tỷ tám. Tới lượt ta, phụ thân cười xoa đầu trao hồng bao: "Tứ nha đầu cũng thêm tuổi rồi, ngoan ngoãn nghe lời."

Ta cân nhắc thấy nhẹ tênh.

Tối về mở ra xem, hai lạng.

Ta hỏi nương thân: "Sao đại huynh và tỷ tỷ được nhiều hơn con?"

Nương đang thu dọn áo quần, không ngẩng đầu: "Vì họ là con đích xuất."

"Thế sao nhị tỷ và tam tỷ cũng hơn con?"

Nương thân im lặng.

Ta hỏi tiếp: "Có phải vì con không ngoan?"

Nương thân bỗng quay lại, khom người nhìn ta, mắt đỏ hoe nhưng không khóc. Bà ôm ta vào lòng, siết thật ch/ặt, hồi lâu mới nói: "Ngoan ngoãn lắm, con ngoan nhất rồi. Là nương không tốt, nương vô dụng."

Ta không hiểu tại sao lỗi tại bà, nhưng nhớ mãi hơi ấm vòng tay ấy.

Từ đó, ta bắt đầu để tâm quan sát.