Năm 5 tuổi, mẹ tái giá, bỏ lại tôi cho người ông ngoại nghèo khổ ở vùng biển.

Ông dựa vào một chiếc thuyền nát để nuôi tôi, mỗi ngày chỉ ki/ếm được vài đồng bạc.

Cho đến ngày đó, ông bắt được một con cá đù vàng lớn có thể b/án được 30 đồng — đó là tiền ăn của hai ông cháu trong nửa tháng.

Người trong làng giục ông: "Lão Lâm, mau ra thị trấn đi! Muộn là cá không còn tươi nữa đâu!"

Ông ngoại không nhúc nhích, chỉ nhìn tôi một cái.

Rồi ông quay người, nhóm lửa, làm cá, nấu cơm.

Bữa cá đó, tôi ăn cả một đời.

1

Năm tôi năm tuổi, mẹ tái giá.

Cha dượng là một người làm kinh doanh, nhà ở thành phố, có nhà có xe.

Khi mẹ đi theo ông ta, mẹ mặc một chiếc váy liền thân màu đỏ mới tinh, đi giày cao gót, tóc uốn lượn sóng.

Mẹ ngồi xổm xuống ôm tôi một cái, mùi nước hoa làm tôi sặc đến ho sù sụ.

"Nhan Nhan ngoan, ở với ông ngoại một thời gian, đợi mẹ ổn định xong sẽ đến đón con."

Mắt mẹ hơi đỏ, nhưng son môi thì không hề lem.

Cha tôi mất trong một vụ t/ai n/ạn giao thông năm tôi ba tuổi, ra đi rất đột ngột.

Sau đó mẹ một mình nuôi tôi, tôi biết mẹ rất vất vả.

Vì thế ngày mẹ đi, tôi không khóc, cũng không quậy phá, chỉ gật đầu.

Thực ra trong lòng tôi rất sợ.

Tôi sợ mẹ cũng giống như cha, đi rồi không trở lại nữa.

Khi ông ngoại đến đón tôi, ông đi xe buýt.

Ông mặc chiếc áo Tôn Trung Sơn màu xanh đã giặt đến bạc màu, ống quần vá víu, tay nắm ch/ặt một chiếc túi vải cũ kỹ.

Nhìn thấy tôi, ông muốn đưa tay ôm tôi, nhưng lại chần chừ, rồi lấy tay xoa đi xoa lại trên quần.

"Nhan Nhan không chê ông bẩn chứ?" Ông hỏi một cách thận trọng.

Tôi lắc đầu, nhưng không chủ động lại gần ông.

Tôi không quen người ông này lắm.

Ông chỉ đến thăm một lần lúc tôi còn rất nhỏ, sau đó không gặp lại nữa.

Ông ngoại cúi người muốn bế tôi, tôi theo bản năng lùi lại nửa bước.

Trên mặt ông thoáng qua một tia thất vọng, nhưng rất nhanh lại mỉm cười:

"Vậy ông dắt tay Nhan Nhan đi nhé, có được không?"

Ông đưa tay ra, đó là một đôi bàn tay thô ráp, chằng chịt vết chai sạn và vết thương.

Tôi chần chừ một chút, rồi vẫn đưa tay ra.

Từ huyện về làng phải chuyển hai chặng xe, đường rất xa.

Tôi mệt.

Ông ngoại nói muốn bế tôi, tôi lắc đầu bảo không cần.

Tôi không muốn gây thêm phiền phức cho ông.

Tôi đã không còn cha, mẹ cũng không cần tôi nữa.

Tôi không thể để ông ngoại cảm thấy tôi là một gánh nặng.

Khi về đến làng thì trời đã tối mịt.

Nhà ông ngoại ở ven biển, là một ngôi nhà vách đất, mái lợp tấm fibro xi măng cũ nát.

Ông ngoại nhận ra sự lúng túng của tôi, có chút ngại ngùng:

"Nhan Nhan, điều kiện nhà ông không tốt, con... con đừng chê nhé."

Tôi vội vàng lắc đầu.

Thực ra tôi hơi sợ, nhưng không dám nói.

"Nhan Nhan có đói không? Ông nấu mì cho con ăn."

Nhà bếp rất đơn sơ, chỉ có một cái bếp lò đất, một cái nồi sắt lớn.

Ông ngoại ngồi xổm trước bếp nhóm lửa, tôi đứng ở cửa.

"Nhan Nhan, qua kia ngồi đi, ông xong ngay đây thôi."

Ông chỉ vào một chiếc ghế đẩu mất một chân ở trong phòng khách.

Tôi ngồi xuống, đặt hai tay lên đầu gối, lưng thẳng tắp.

Đêm đó, ông ngoại nấu cho tôi một bát mì — mì nấu nước trong, bên trên lác đác vài lá cải trắng, cùng mấy con tôm nhỏ.

"Nhan Nhan, ăn đi con." Ông đặt bát trước mặt tôi.

Tôi nhìn bát mì, nhỏ giọng nói: "Cảm ơn ông ngoại."

"Ừ!" Ông đáp rất to, mắt cười híp lại thành một đường.

Ông tự múc cho mình một bát, bên trong chỉ có nước mì và vài cọng rau, tôm đều nằm trong bát tôi.

Nhà chỉ có một chiếc giường ván, chăn tuy cũ nhưng giặt rất sạch sẽ.

"Nhan Nhan ngủ ở đây, ông ngủ ngoài kia." Ông chỉ vào chiếc chiếu ở cửa.

Qua khe cửa, tôi thấy ông chỉ đắp một chiếc chăn bông mỏng.

"Nhan Nhan nếu sợ thì gọi ông nhé." Ông khẽ nói.

Tôi chui vào chăn, nghe tiếng sóng biển ngoài cửa sổ, không ngờ lại ngủ rất ngon.

Giấc ngủ đó, là lần tôi ngủ yên giấc nhất kể từ khi mất cha.

2

Những ngày đầu ở nhà ông ngoại, tôi sống rất dè dặt.

Tôi không dám đụng vào đồ đạc, không dám đòi hỏi, lúc ăn cơm cũng không dám ăn nhiều.

Ông ngoại gắp thức ăn cho tôi, tôi liền nói "đủ rồi, đủ rồi".

Ông hỏi tôi muốn ăn gì, tôi liền nói "gì cũng được".

Tôi sợ mình đòi hỏi quá nhiều, ông ngoại sẽ thấy tôi là một phiền phức.

Ông ngoại dường như nhìn thấu sự cẩn trọng của tôi.

Một buổi sáng nọ, ông đi biển về, mang cho tôi một miếng cá khô nhỏ.

"Nhan Nhan, cái này con nếm thử xem."

Tôi nhận lấy, cắn một miếng nhỏ, rồi định trả lại cho ông:

"Ông ngoại, phần còn lại ông ăn đi."

"Ông không đói, con ăn đi." Ông đẩy tay tôi lại.

"Con cũng không đói..."

"Nhan Nhan." Ông ngoại đột nhiên ngồi xổm xuống, "Có phải con sợ ông cũng không cần con nữa không?"

Tôi sững người.

Ông ngoại thở dài, đưa tay muốn xoa đầu tôi, nhưng tay giơ lên giữa chừng lại hạ xuống.

"Nhan Nhan, ông biết con chịu thiệt thòi rồi." Giọng ông rất nhẹ.

"Nhưng ông sẽ không bỏ rơi con. Ông chỉ có mình con là cháu ngoại, ông sẽ chăm sóc con mãi."

Nước mắt tôi trào ra.

Ông ngoại hoảng lên, vội vàng lau nước mắt cho tôi.

"Nhan Nhan đừng khóc, là ông không tốt, ông không nên nhắc đến chuyện này..."

Tôi lắc đầu, khóc càng dữ dội hơn.

Đó là lần đầu tiên tôi khóc trước mặt ông ngoại.

Ông ôm tôi vào lòng, nhẹ nhàng vỗ lưng tôi:

"Nhan Nhan đừng sợ, có ông đây rồi, ông luôn ở đây."

Sau ngày hôm đó, tôi bắt đầu dần thả lỏng.

Tôi bắt đầu dám nói chuyện trước mặt ông, lúc ăn cơm cũng không còn gò bó như trước.

Thuyền đá/nh cá của ông rất nát, thân thuyền chỗ nào cũng chắp vá, động cơ cứ tắt máy liên tục.

Những ngư dân khác trong làng đều đã đổi thuyền mới, chỉ có ông vẫn lái chiếc thuyền cũ kỹ từ hai mươi năm trước.

Mỗi ngày ông đá/nh được không nhiều cá, và hầu hết là những loại cá tôm nhỏ không đáng giá.

Những con cá hơi lớn, tốt hơn một chút, ông đều mang ra thị trấn b/án.

Những con còn lại bị dập nát, quá nhỏ, mới là phần ăn của hai ông cháu.

Vì thế bàn ăn nhà chúng tôi quanh năm chỉ có cá tôm nhỏ.

Ông ngoại thường phơi cá đù vàng nhỏ thành cá khô, hấp trên cơm, mặn mặn, rất đưa cơm.

Đôi khi có ít cua nấu thành canh, canh rất ngọt, nhưng cua thì nhỏ đến đáng thương.

Tôi chưa bao giờ được ăn loại cá lớn th!t dày, chỉ thấy khi ăn cơm nhà người khác trong làng.

Đó là một cảm giác rất phức tạp.

Tôi ngưỡng m/ộ, nhưng không dám nói.

Tôi biết ông ngoại đã rất vất vả, tôi không thể khiến ông khó xử.

Tôi ăn rất ngon miệng, ông ngoại liền rất vui.

"Nhan Nhan thích ăn, mai ông đá/nh thêm nhiều về nhé." Ông cười nói.

Nhưng tôi biết, thức ăn trong bát ông luôn ít hơn tôi.

Ông luôn nói "ông không thích ăn món này", "ông không thích ăn món kia", rồi gắp hết cá tôm cho tôi.

Lúc đầu tôi còn từ chối, sau đó thì không nữa.

Vì tôi phát hiện ra, nếu tôi không ăn, ông ngoại sẽ càng buồn hơn.

Ông thà mình không ăn, cũng muốn nhìn tôi ăn no.

3

Một buổi chiều mùa hè năm đó, ông ngoại đi biển về, tay xách một chiếc giỏ tre.

Tôi đang chơi trong sân, nghe thấy tiếng ông liền chạy lại.

"Nhan Nhan, con xem hôm nay ông đá/nh được gì này!" Trong giọng nói của ông lộ rõ vẻ phấn khích.

Tôi lại gần nhìn, trong giỏ tre nằm một con cá vàng rất lớn.

Tôi nhất thời không thể rời mắt.

Cá to quá.

Tôi chưa bao giờ thấy con cá vàng nào to như vậy.

Chắc là ngon lắm nhỉ.

Tôi nhìn chằm chằm vào con cá vài giây, rồi đột nhiên nhận ra sự thất thố của mình, vội cúi đầu xuống.

"Ông ngoại, con cá này to quá." Tôi nhỏ giọng nói, "Chắc là b/án được nhiều tiền lắm nhỉ."

Ông ngoại không nói gì.

Lão Vương trong làng vừa hay đi ngang qua, ngưỡng m/ộ nói:

"Lão Lâm, bắt được hàng lớn rồi à! Con cá này ít nhất b/án được ba mươi đồng!"

"Phải." Ông ngoại đáp một tiếng.

"Thế sao ông còn chưa mau ra thị trấn? Muộn là cá không còn tươi nữa đâu."

"Ừ, tôi đi ngay đây." Ông nói.

Tôi đứng bên cạnh, trong lòng đột nhiên hơi hụt hẫng.

Đương nhiên là phải đi b/án rồi, con cá lớn thế này, b/án được ba mươi đồng cơ mà.

Ba mươi đồng, đủ cho chúng tôi ăn nửa tháng.

Tôi không nên nghĩ đến việc ăn con cá này.

Tôi quay người định vào nhà, ông ngoại đột nhiên gọi tôi: "Nhan Nhan, con đợi chút."

Tôi ngoảnh lại.

Ông nhìn tôi, rồi nhìn con cá trong giỏ, im lặng rất lâu.

"Nhan Nhan, hôm nay ông không ra thị trấn nữa." Ông nói, "Con cá này, tối nay chúng ta ăn."

"Ông ngoại, không cần đâu..." Tôi vội nói, "Cá này b/án được tiền đấy, chúng ta ăn cá nhỏ là được rồi."

"Ông muốn làm cho Nhan Nhan bữa cơm ngon." Ông nói, "Nhan Nhan về đây lâu thế rồi, chưa được ăn bữa nào ra h/ồn."

"Con không..."

"Ông muốn làm cho con ăn." Ông ngắt lời tôi.

Chiều hôm đó, ông ngoại không ra thị trấn.

Ông mang con cá đù vàng lớn vào bếp, bắt đầu sơ chế.

Tôi ngồi ở cửa, nhìn bóng lưng bận rộn của ông, trong lòng không phải vị gì.

Ba mươi đồng đấy, đó là thu nhập mấy ngày của ông.

Chỉ vì tôi nhìn con cá thêm vài cái, ông đã giữ nó lại.

Tôi thấy mình thật ích kỷ.

Buổi tối, ông ngoại mang cá đi hầm, cho thêm vài lát gừng và muối.

Nhưng ngay khoảnh khắc nắp nồi mở ra, hương thơm ập đến.

Ông múc cho tôi một bát lớn, lại gắp miếng th!t cá dày nhất đặt vào bát tôi.

"Nhan Nhan, ăn nóng đi con." Ông cười nói.

Tôi bưng bát, cúi đầu ăn một miếng cá.

Th!t cá vừa mềm vừa tươi, là món ngon tôi chưa từng được ăn trong đời.

Nhưng không hiểu sao, tôi vừa ăn vừa rơi nước mắt vào bát.

Trong nồi vẫn đang bốc khói nghi ngút, làm mờ tầm nhìn của tôi, cũng làm mờ khuôn mặt của ông ngoại.

Tôi cúi đầu, vai run lên, cố gắng không để mình phát ra tiếng khóc.

"Nhan Nhan?" Ông ngoại phát hiện ra, "Sao thế? Không ngon à?"

Tôi lắc đầu, khóc càng dữ dội hơn.

"Nhan Nhan, con đừng khóc mà..." Ông hoảng hốt, "Có phải ông làm không ngon không?"

Tôi vẫn lắc đầu, khóc đến mức không nói nên lời.

Ông ngoại đặt đũa xuống, bước tới ngồi xổm bên cạnh tôi.

"Nhan Nhan, nói ông nghe, sao thế?"

"Ông ngoại..." Tôi nghẹn ngào, "Con cá này... con cá này b/án được ba mươi đồng đấy..."

Ông ngoại sững người, rồi đưa tay nhẹ nhàng lau nước mắt cho tôi.

"Đứa ngốc này." Giọng ông hơi run, "Ba mươi đồng thì đáng là bao, Nhan Nhan vui là quan trọng nhất."

"Nhưng... nhưng ba mươi đồng có thể m/ua được rất nhiều gạo, rất nhiều mì..." Tôi khóc nói.

"Ông vẫn còn có thể đi biển, vẫn còn có thể ki/ếm tiền." Ông nói.

"Con không nên muốn ăn... con không nên tham lam như thế..."

"Nhan Nhan, con nghe ông nói này." Ông ôm tôi vào lòng.

"Nhan Nhan chưa bao giờ nói muốn cái gì, chưa bao giờ đòi hỏi, luôn hiểu chuyện như vậy. Ông xót lắm."

"Chỉ là một con cá thôi, ông nỡ."

"Ông chỉ muốn nhìn Nhan Nhan ăn no, ăn ngon, tiền hết thì lại ki/ếm."

Tôi rúc vào lòng ông ngoại, bật khóc nức nở.

Ông cứ ôm tôi như vậy, hết lần này đến lần khác vỗ lưng tôi, khẽ nói:

"Nhan Nhan đừng khóc, có ông đây rồi. Nhan Nhan muốn ăn gì, ông đều làm cho con."

Bữa cá tối đó, tôi ăn rất nhiều.

Ông ngoại cũng ăn một ít, nhưng ông gắp phần lớn th!t cá cho tôi.

"Nhan Nhan ăn nhiều vào, cho chóng lớn."

Tôi nhìn đống th!t cá chất như núi trong bát, rồi nhìn bát cơm chỉ có vài miếng cá chan nước của ông, trong lòng vừa áy náy vừa đ/au xót.

Đêm đó, tôi chợt hiểu ra một điều.

Ông ngoại thực sự yêu tôi.

Không phải vì trách nhiệm, không phải vì thương hại tôi, mà là yêu tôi thật lòng.

Tôi không phải là gánh nặng, tôi không phải là vật cản.

Tôi là bảo bối của ông ngoại.

Cuối cùng tôi cũng có một mái nhà thực sự thuộc về mình.

4

Từ đó về sau, tôi bắt đầu dám làm nũng với ông ngoại, dám nói với ông "ông ngoại con muốn ăn món này", cũng dám khóc trước mặt ông.

"Nhan Nhan cuối cùng cũng giống một đứa trẻ rồi." Ông cười nói.

Tôi biết ông ngoại ki/ếm tiền không dễ, nên tôi chưa bao giờ đòi hỏi đồ đạc linh tinh.

Tôi biết sức khỏe ông không tốt, nên tôi bắt đầu giúp ông làm việc.

Tôi sẽ giúp ông thu dọn lưới đá/nh cá, giúp ông rửa rau nấu cơm, giúp ông phơi cá khô.

Ông không cho tôi làm nhiều, nói tôi còn nhỏ.

Nhưng tôi kiên quyết.

Vì tôi muốn ông được nhẹ nhàng hơn một chút.

Ông đã làm vì tôi nhiều như vậy, tôi cũng muốn làm gì đó cho ông.

Năm đó tôi sáu tuổi, đến tuổi đi học.

Trong làng có một trường tiểu học, chỉ có một thầy giáo dạy hơn chục đứa trẻ.

Ngày khai giảng, ông ngoại đưa tôi đi đăng ký.

Thầy giáo nói phải đóng hai mươi đồng tiền học phí và tạp phí.

Ông ngoại từ trong ngựk lấy ra một chiếc túi vải, bên trong toàn là tiền lẻ — năm hào, một đồng, nhàu nát.

Ông đếm từng tờ một, tay hơi r/un r/ẩy.

Tôi nhìn những đồng tiền lẻ đó, trong lòng thấy rất khó chịu.

Đó là những đồng tiền ông chắt chiu từng xu một.

Khi m/ua văn phòng phẩm, ông đưa tôi đến tiệm tạp hóa ngoài thị trấn.

"Nhan Nhan, con tự chọn đi." Ông nói.

Tôi nhìn những món văn phòng phẩm đẹp đẽ đó, cuối cùng chọn những món rẻ nhất —

Một hộp bút bằng sắt, năm hào. Năm cây bút chì, một hào một cây. Hai quyển vở, hai hào một quyển.

"Chỉ thế thôi sao?" Ông hỏi, "Không m/ua thêm vài thứ nữa à?"

"Đủ rồi ạ." Tôi nói.

Thực ra tôi cũng muốn cái hộp bút in hình hoa nhỏ đó, cũng muốn loại bút chì nhiều màu sắc kia.

Nhưng tôi biết, những thứ đó đắt quá.

Ông nhìn những thứ tôi chọn, im lặng rất lâu.

Cuối cùng ông lại lấy từ trong túi ra hai đồng, m/ua cho tôi một cục tẩy, một cái thước kẻ, và một cái gọt bút chì.

"Nhan Nhan phải học tập cho tốt." Ông nói, "Sau này đỗ đại học, thoát khỏi cái làng nhỏ này."

"Vâng." Tôi gật đầu, ôm ch/ặt những món văn phòng phẩm đó vào lòng.

"Ông ngoại, đợi con lớn lên, con ki/ếm được tiền, con sẽ nuôi ông."

Ông ngoại cười, nhưng nước mắt lại rơi xuống.

"Đứa ngốc này, ông không cần con nuôi." Ông nói, "Ông chỉ muốn nhìn thấy con sống tốt là được rồi."

5

Sau khi đi học, tôi mới nhận ra mình khác biệt với những đứa trẻ khác như thế nào.

Chúng đều có cha có mẹ, mỗi ngày đều có người đưa đón, trong cặp sách có đủ loại đồ ăn vặt.

Tôi chỉ có ông ngoại.

Mỗi ngày phải tự đi bộ hơn một tiếng đường núi đến trường.

Trong cặp chỉ có đồ ăn khô ông ngoại chuẩn bị cho — hai cái bánh bao ngô, hoặc một cái bánh bao nhân rau muối.

Buổi trưa, những đứa trẻ khác đều có phụ huynh mang cơm đến, nóng hổi, thơm phức.

Tôi chỉ có thể trốn vào một góc, gặm cái bánh bao ngô của mình.

Bánh bao ngô rất cứng, cắn một miếng là đ/au cả miệng.

Nhưng tôi vẫn ăn hết từng chút một, không dám để thừa.

Vì đó là món ông ngoại dậy từ bốn giờ sáng để hấp cho tôi.

Có một bạn nữ nhìn thấy, hỏi tôi: "Sao cậu lại ăn cái này?"

Tôi cúi đầu, không nói gì.

"Có phải cậu không có cha mẹ không?" Bạn ấy lại hỏi.