Hai ông bà già ngồi trên ghế sofa, là bố mẹ của dượng út.

Bà lão mắt đỏ hoe, ông cụ sắc mặt rất khó coi.

15

"Giai Bảo dù sao cũng là cháu nội nhà họ Vương chúng tôi, hộ khẩu cứ giữ ở nhà các người là có ý gì? Đứa nhỏ đi học tiểu học rồi, không có hộ khẩu thì đăng ký thế nào?"

Mẹ tức đi/ên người: "Muốn chuyển hộ khẩu, năm mươi vạn."

Ông cụ lớn tiếng: "Các người không thể vô lý như thế. Đứa trẻ vô tội, các người giữ hộ khẩu không phải là làm lỡ tương lai của nó sao?"

"Lỡ?" Bố dập tắt điếu th/uốc trên bệ cửa sổ, "Lúc con trai tôi bị lỡ dở, có ai quan tâm không?"

Ông cụ đứng dậy, chỉ vào mẹ: "Cô, cô sao lại á/c đ/ộc thế!"

"á/c đ/ộc?" Mẹ cười, nụ cười rất lạnh lẽo, "So với những việc con trai ông và bà ngoại làm, thì tôi đã là gì?"

Phòng khách im lặng vài giây.

Bố phát hiện tôi đứng ở huyền quan, đi về phía tôi.

Ông đứng trước mặt tôi, nhìn lên nhìn xuống, trên mặt lộ ra một biểu cảm mà tôi đã rất lâu không thấy.

Giống như quan tâm, lại giống như lấy lòng.

"Vi Vi về rồi à?" Giọng ông hơi khô khốc, "Có mệt không? Vào nghỉ ngơi đi."

Tôi ngẩn người.

Mẹ cũng đứng dậy, bước tới nắm lấy tay tôi.

"Đói rồi đúng không? Mẹ đi nấu cơm. Muốn ăn gì? Th!t kho tàu? Hay sườn xào?"

Tôi nhìn bà, rồi lại nhìn bố.

Thật xa lạ.

Bà lão lầm bầm một câu: "Đối với một con nhãi ranh mà lại để tâm thế..."

"Bà nói gì?" Bố đột nhiên quay đầu, giọng rất lớn, "Con gái tôi thì sao? Con gái tôi thành tích tốt, hiểu chuyện, mạnh gấp trăm lần đứa cháu hoang của các người."

Ông cụ mặt đỏ bừng: "Ông!"

"Ông cái gì mà ông?" Mẹ chắn trước mặt tôi, giọng cũng cao lên, "Con gái tôi sau này là phải thi đại học, là phải làm nên sự nghiệp. Cháu các người? Hừ, nhận mặt được hết chữ đã là may rồi."

Họ người một câu, ta một câu, khen tôi lên tận mây xanh.

Nói tôi thông minh, nói tôi hiếu thảo, nói tôi sau này chắc chắn sẽ thành đạt.

Nói họ trước đây đối xử tệ với tôi, sau này sẽ bù đắp thật tốt.

Nói tôi là hy vọng duy nhất của họ.

Tôi nhìn bộ dạng nước miếng văng tung tóe của họ, đột nhiên thấy thật nực cười.

Hóa ra cảm giác được coi trọng là như thế này.

Khi họ cần một lưỡi d/ao, thì tôi - "con nhãi ranh" này cũng có thể trở nên quan trọng đến thế.

16

Bố mẹ dượng út không lấy được sổ hộ khẩu, tức gi/ận bỏ đi.

Trước khi đi, bà lão để lại một câu: "Các người cứ giữ lấy thằng con ngốc đó mà sống đi, xem ai lo dưỡng già cho các người!"

Sau đó, tôi vẫn như thường lệ làm bài tập trong phòng ngăn.

Rèm cửa bị vén lên, mẹ bưng một cốc sữa đi vào.

"Vi Vi, học tập mệt rồi nhỉ? Uống chút sữa đi."

Tôi đặt bút xuống, nhìn cốc sữa đó.

"Mẹ, có việc gì cứ nói thẳng đi."

Nụ cười trên mặt bà cứng lại, rồi lại gượng gạo kéo ra: "Con nói gì vậy, mẹ quan tâm con không được sao?"

"Vâng."

"Mẹ muốn bàn với con một chuyện."

Tôi không nói gì, đợi bà nói tiếp.

"Phía dì út của con, sau này đừng lấy tiền của dì ấy nữa. Tiền của người ngoài, cầm vào không thấy cứng lưng. Sau này học phí, tiền sinh hoạt của con, mẹ và bố con lo hết."

Tôi ngẩng đầu: "Lo hết?"

"Đúng, lo hết." Bà gật đầu mạnh mẽ, "Không chỉ thế, con xem còn cần sách tham khảo, lớp học thêm gì không, cứ nói. Mẹ biết, trước đây đối xử tệ với con, bây giờ trong nhà chỉ còn mình con là trông cậy được thôi."

Giọng bà càng lúc càng thấp, mắt ánh lên vẻ xúc động.

"Bố con cũng nói rồi, chỉ cần con học hành tử tế, sau này thi đỗ đại học tốt, tìm được công việc tốt, gia đình này trông cậy vào con cả đấy. Em trai con cái dạng đó... chúng ta già rồi, dù sao cũng phải có người chăm sóc nó. Con là chị, lại là người có triển vọng nhất nhà."

Tối hôm đó, bố cũng đến.

"Mẹ con nói với con rồi chứ?"

"Nói rồi ạ."

"Vậy con nghĩ sao?"

"Con thấy mẹ nói đúng, con là chị cả, những việc này con nên làm ạ."

Kể từ đó, tôi trở thành "Lý Giai Bảo" của gia đình này.

"Vi Vi, con xem tiền sinh hoạt tháng này có đủ không? Không đủ mẹ đưa thêm."

"Vi Vi, cuối tuần muốn ăn gì? Mẹ làm cho."

"Vi Vi, học hành đừng mệt quá, chú ý sức khỏe."

Tôi biết, tất cả những điều này đều có cái giá của nó.

Số tiền đó, sự quan tâm đó, sự hỗ trợ tưởng chừng vô điều kiện đó, đều giống như những sợi tơ nhện, đang chậm rãi dệt thành một tấm lưới quanh tôi.

Một tấm lưới mang tên "tình thân", nhưng thực chất là "b/ắt c/óc".

Họ muốn dùng những sợi tơ này quấn ch/ặt lấy tôi, quấn thật ch/ặt, cho đến khi tôi không bao giờ bay đi được nữa.

Cho đến khi tôi trở thành chỗ dựa vĩnh viễn của họ, của Lý Giai Thụy.

17

Kỳ nghỉ hè lớp mười một, trường tổ chức trại hè, đi Bắc Kinh tham quan các trường đại học.

Phí đăng ký là một nghìn hai.

"Nhất định phải đi à?" Bố hỏi.

"Thầy giáo nói có ích cho việc chọn nguyện vọng sau này ạ." Tôi nói.

"Khi nào nộp tiền?"

"Thứ Hai tuần sau ạ."

"Biết rồi."

Sáng thứ Hai, ông đưa cho tôi một phong bì.

Bên trong là ba nghìn hai trăm tệ, tôi đã báo khống thêm hai nghìn.

"Đi thì xem cho kỹ, về viết một bài cảm nhận." Ông nói, "Tiền đừng tiêu bậy."

Tôi nhận lấy phong bì: "Cảm ơn bố."

Ông xua tay, không nói gì.

Trên đường đến Bắc Kinh, tôi nhìn phong cảnh ngoài cửa sổ.

Đồng ruộng, thôn làng, sông ngòi, từng thành phố lùi dần về phía sau.

Càng rời xa ngôi nhà đó, không khí dường như cũng nhẹ nhàng hơn.

Trại hè kéo dài bảy ngày.

Chúng tôi tham quan Thanh Hoa, Bắc Đại, còn ở lại thư viện quốc gia suốt cả ngày.

Ngày cuối cùng, chúng tôi đi Di Hòa Viên.

Đứng bên hồ, nhìn ngọn Vạn Thọ Sơn phía xa, tôi nhớ lại một bài thơ từng đọc hồi nhỏ:

Biển rộng mặc cá lội, trời cao mặc chim bay.

Lúc đó chẳng hiểu nghĩa là gì, chỉ thấy câu thơ nghe hay hay.

Giờ đứng ở đây, nhìn mặt hồ rộng lớn này, bầu trời cao xa này, tôi chợt hiểu ra.

Cá muốn bơi thì phải có biển.

Chim muốn bay thì phải có trời.

Mà tôi muốn đi, thì phải rời khỏi cái thế giới được ngăn bằng tấm rèm cũ kỹ kia.

Tôi phải có biển của riêng mình, trời của riêng mình.

Từ Bắc Kinh về, tôi mang mấy gói mứt quả cho gia đình.

Mẹ rất vui, mở ra nếm thử một miếng: "Ngọt thật."

Lý Giai Thụy cũng sán lại gần, cầm lấy một miếng, li/ếm li/ếm một cách cẩn thận.

Ba năm trôi qua, trí tuệ của nó vẫn dừng lại ở bộ dạng một đứa trẻ bốn năm tuổi.

Bố không ăn, lật xem ảnh và ghi chú tôi mang về.

Lật rất chậm, từng trang từng trang một.

"Bắc Kinh lớn lắm nhỉ?" Ông hỏi.

"Rất lớn ạ." Tôi nói.

"Lớn hơn chỗ chúng ta không?"

"Lớn hơn nhiều ạ."

Ông gật đầu, không nói gì nữa.

Tối đến, tôi nghe thấy họ nói chuyện trong phòng ngủ.

Giọng rất nhỏ, nhưng tôi vẫn nghe thấy vài từ.

"Có triển vọng rồi... sau này trông cậy vào nó... Giai Thụy..."

Tôi nằm trên giường, như chìm xuống đáy nước lạnh lẽo tối tăm.

Nhưng tôi biết, sẽ có một ngày, tôi sẽ nổi lên.

Nổi lên nơi có ánh sáng.

[Ngoại truyện 1]

Bảy năm sau.

Tôi giành giải thưởng nhờ một kết quả nghiên c/ứu và xuất hiện trên bản tin.

Ngày thứ ba sau khi tin tức phát sóng, họ đã tìm đến.

Tôi vừa từ phòng thí nghiệm bước ra, mùa thu Bắc Kinh đến sớm, lá ngô đồng bắt đầu vàng úa.

Vừa đến cửa viện nghiên c/ứu, tôi đã thấy ba người đứng đó.

Bố, mẹ, ở giữa kẹp một cậu bé tám chín tuổi.

Cậu bé rụt rè nắm tay mẹ.

Tôi đứng khựng lại.

"Vi Vi!" Mẹ thấy tôi, mắt sáng lên, nắm tay cậu bé bước nhanh tới.

Bố theo sau, tay xách một chiếc túi hành lý cũ kỹ.

"Sao các người tìm được ở đây?"

"Con nói gì vậy," mẹ cười nịnh nọt, "Con gái có triển vọng rồi, bố mẹ đến xem thì không nên sao?"

Bà đẩy đẩy cậu bé bên cạnh: "Nhanh, gọi chị đi."

Cậu bé ậm ừ, lí nhí gọi một tiếng.

"Thằng bé này nhát người," mẹ vội giải thích, "Em trai con, tên Lý Giai Khang."

Tôi nhìn về phía bố: "Lý Giai Thụy đâu?"

Bố tránh ánh mắt tôi.

"...Gửi đi rồi." Mẹ giọng rất nhỏ, "Nó cái dạng đó, chúng ta cũng không chăm nổi."

"Gửi cho ai?"

Bà ấp úng: "Không nói chuyện này nữa. Vi Vi, con nhìn em con đi, ý mẹ là Giai Khang, nó thông minh lắm. Chúng ta nghĩ giáo dục ở Bắc Kinh tốt, con có thể..."

"Không thể." Tôi ngắt lời bà.

Nụ cười của bà biến mất hoàn toàn.

"Vi Vi, con thái độ gì thế?" Bố lên tiếng, giọng vẫn đầy lý lẽ như xưa, "Chúng ta là bố mẹ con, nuôi con mười tám năm, giờ con có triển vọng rồi, giúp đỡ gia đình không nên sao?"

Họ nhìn nhau, như đang trao đổi điều gì đó.

"Thế này đi," bố đổi giọng, "Con xem, em con Giai Khang, sau này chắc chắn có triển vọng. Con giúp nó một tay bây giờ, sau này nó sẽ nhớ ơn con. Chúng ta già rồi, sau này trông cậy vào chị em các con nương tựa lẫn nhau."

"Bố," tôi nhìn ông, "Năm đó bố cũng nói thế với Lý Giai Bảo."

Mặt ông đỏ bừng: "Mày, mày nhắc đến thằng hoang đó làm gì?"

"Tại sao không thể nhắc?" Tôi hỏi, "Vì nó là con của bà ngoại và dượng út nên là thằng hoang. Thế còn đứa này?"

Tôi chỉ vào Lý Giai Khang: "Nó là con của ai?"

"Tất nhiên là con trai chúng ta!" Mẹ ôm ch/ặt lấy cậu bé, "Chúng ta có thủ tục đàng hoàng!"

"Thủ tục gì? Nhận nuôi? Ở độ tuổi của các người, không phù hợp điều kiện nhận nuôi đâu."

"Mày quản chúng tao thủ tục gì!" Bố nổi gi/ận, "Lý Vi, tao nói cho mày biết, hôm nay con giúp cũng phải giúp, không giúp cũng phải giúp! Chúng tao nuôi con mười tám năm, con phải trả!"

Giọng rất lớn, khiến người qua đường phải ngoái nhìn.

Tôi nhìn khuôn mặt gi/ận dữ của ông, thấy thật nực cười.

Từ khi c/ắt đ/ứt liên lạc ở đại học, họ vẫn thế.

Đòi hỏi một cách lý lẽ, ra lệnh một cách đương nhiên.

"Đứa trẻ Lý Giai Khang này, nếu lai lịch có vấn đề," tôi ngẩng đầu nhìn họ, "thì đó là buôn b/án trẻ em. Các người biết buôn b/án trẻ em bị ph/ạt bao nhiêu năm không?"

Mặt mẹ tái mét.

Tôi nói tiếp: "Nếu tình tiết nghiêm trọng, mười năm trở lên."

"Mày, mày dọa ai đấy." Bố vẫn cứng miệng, nhưng giọng đã yếu đi, "Nó là con thừa tự ở quê."

Mẹ ngồi bệt xuống đất bắt đầu khóc: "Con đồ không có lương tâm... chúng ta nuôi con bao nhiêu năm uổng công..."

Bố còn muốn nói gì đó, nhưng nhìn thấy ngày càng nhiều người xung quanh, cuối cùng cũng im lặng.

Ông kéo mẹ dậy, rồi lôi cả Lý Giai Khang đi.

"Được, Lý Vi, mày giỏi rồi. Sau này mày cũng đừng theo họ Lý của tao nữa!" Ông nghiến răng, "Chúng ta đi."

"Bố," tôi gọi ông lại, "Lý Giai Thụy rốt cuộc ở đâu?"

Bóng lưng ông khựng lại.

"...Ch*t rồi." Ông không quay đầu lại.

Gió thu thổi qua, tôi không khỏi rụt cổ lại.

Tôi nhớ dì út từng trêu chọc tên tôi.

Thực ra lúc đăng ký, bố mẹ báo tên là "Lý Vi".

"Vi" trong nhỏ bé, "Vi" như hạt bụi.

Người đăng ký không biết thế nào, lại đăng ký thành "Vi" (trong hoa vi).

Chênh lệch một chữ, như thể gắn thêm một loài thảo mộc biết thở lên hạt bụi nhẹ tênh là tôi.

Sau này mỗi khi nghĩ đến đây, tôi đều thầm cảm ơn sự sơ suất của người đăng ký.

Đã thay tôi viết chữ "nhỏ bé" thành "sống động".

Có lẽ nhờ thế mới có tôi của ngày hôm nay.

Cỏ dại ch/áy không hết, gió xuân thổi lại xanh.

[Ngoại truyện 2: Bà ngoại]

Những năm cuối đời, Trương Xuân Kiều sống ở khu ổ chuột ven thành phố.

Ban ngày bà đi bới thùng rác, chỉ nhặt chai nhựa và bìa cứng.

Chiều tối lại ngồi ở cửa lều, tháo những sợi len cũ nhặt được ra đan lại, đan thành những chiếc áo len trẻ em vẹo vọ, chất đống ở góc tường càng lúc càng cao.

Có người cười nhạo bà: "Đan cho ai đấy?"

Bà liền cười: "Cho cháu ngoại, à không, cho con trai tôi. Nó lớn nhanh, phải chuẩn bị nhiều cái."

Người xung quanh đều biết bà đi/ên rồi.

Thực ra bà cũng có lúc tỉnh táo.

Có ngày ở trạm rác, bà thấy Vương Xươ/ng Kiến lái một chiếc xe tải cũ, ghế phụ ngồi một người phụ nữ chưa từng thấy.

Cuộc sống của Vương Xươ/ng Kiến cũng không dễ dàng.

Sau khi ly hôn, đơn vị điều ông ta đi trông kho.

Kho ở phía bắc thành phố, mùa đông lạnh mùa hè nóng, đồng nghiệp không ai muốn đến, ông ta cứ một mình trông coi.

Có người tung tin đồn, bảo ông ta có con với mẹ vợ.

Tin đồn lan truyền như thật, đến cả y tá b/ệnh viện nào nói cũng được bịa ra.

Sau này qua người giới thiệu, ông ta cưới một góa phụ ở nơi khác.

Góa phụ mang theo một cô con gái, không thân thiết với ông ta.

Đêm tân hôn, góa phụ hỏi ông ta: "Người trước của anh, tại sao ly hôn thế?"

Ông ta nhìn trần nhà: "Cô ấy không đẻ được."

"Thế còn đứa con trai bây giờ?"

"Con nuôi."

Mùa đông năm ngoái đặc biệt lạnh, đường ống nước ở khu ổ chuột bị vỡ ở mấy nhà.

Trước đêm giao thừa, phòng của Trương Xuân Kiều mãi không có động tĩnh, hàng xóm thấy không ổn, gọi chủ nhà đến mở cửa.

Người đã cứng đờ.

Bếp lò tắt ngấm, trong phòng lạnh như hầm băng.

Bà nằm gục trên giường, tay vẫn nắm ch/ặt chiếc áo len nhỏ đan dở, màu đỏ thẫm.